Loyaliteit in het familiebedrijf: wat betekent loyaal zijn?

Binnen het familiebedrijf is loyaliteit de stille motort achter samenwerking, vertrouwen en continuïteit. Maar voor de nieuwe generatie, diegene die straks het stokje over moet nemen, kan diezelfde loyaliteit als een last voelen. Want hoe blijf je loyaal aan familie, het bedrijf én jezelf?

In dit blog: 

• Wat betekent loyaliteit?
• Hoe uit loyaliteit zich in familiebedrijven?
• Waarom is loyaliteit belangrijk?
• Waar zitten de valkuilen van loyaliteit?
• Hoe ontstaan rolconflicten door loyaliteit?
• Wat is het gevaar van te loyale medewerkers?

Wat betekent loyaliteit? 

Loyaliteit betekent trouw zijn aan: mensen, waarden, een organisatie of afspraken. Hoe sterker de band of overtuiging, hoe groter het gevoel van vertrouwen. In familiebedrijven is die band nog intenser. Je bent niet alleen familie, maar ook collega, toekomstig leider en kind van de oprichter.

Dit brengt loyaliteit op verschillende niveau's met zich mee:

• Je houdt je aan afspraken.
• Je voelt verantwoordelijkheid, zelfs wanneer niemand je dat vraagt. 
• Je laat keuzes beïnvloeden door wat 'goed is voor het bedrijf'. 

Maar juist die vanzelfsprekende loyaliteit kan ervoor zorgen dat je jezelf soms voorbijloopt. Zeker voor de nieuwe generatie die nog op zoek is naar een eigen koers. 

Welke vormen van loyaliteit zijn er? 

In familiebedrijven lopen verschillende vormen van loyaliteit door elkaar heen. De belangrijkste vormen zijn: 

• Verticale loyaliteit: trouw binnen de familie, vooral tussen ouders en kinderen. Deze loyaliteit vormt de basis van het familiebedrijf, maar zorgt ook voor druk en bepaalde verwachtingen. 
• Horizontale loyaliteit: trouw tussen partners, vrienden en collega's. Geven en nemen zijn in balans. Binnen familiebedrijven betekent dit vaak samenwerken in een cultuur die al decennia bestaat. 
• Verworven loyaliteit: trouw die ontstaat in niet-biologische zorgrelaties, zoals bij pleeg- of adoptieouders. Er is een morele band en verantwoordelijkheid, ook zonder bloedband. 
• Diagonale loyaliteit: trouw tussen broers en zussen. Je kiest niet voor elkaar maar deelt dezelfde afkomst en geschiedenis; de balans in steun kan verschillen. 
• Professionele loyaliteit: innerlijke verbondenheid met de organisatie, team en doelstellingen. Je draagt de waarde actief uit, ook naar buiten, en handelt daarnaar. Soms kan dit echter botsen met wat de familie verwacht. 
• Gespleten loyaliteit (Loyaliteitsconflict): botsende trouwrelaties die tegelijk aanspraak maken op je inzet, bijvoorbeeld tussen ouders na een scheiding, of tussen collega en leidinggevende. 

Veel opvolgers herkennen deze laatste: je wil loyaal zijn aan de vorige generatie, aan medewerkers die al 30 jaar meedraaien én aan je eigen ideeën over de toekomst. Dit matcht niet altijd. 

Hoe uit loyaliteit zich in familiebedrijven? 

Loyaliteit uit zich in familiebedrijven in uiteenlopende vormen:

• Vertical loyaliteit wordt zichtbaar in overdrachts- en opvolgingsprocessen. Hierbij zijn de waarden en principes van de oprichters leidend. Dit voelt vertrouwt, maar maakt het lastig om noodzakelijke vernieuwingen door te voeren. De nieuwe generatie kan hierdoor het gevoel hebben continu te moeten balanceren tussen traditie en vernieuwing. 
• Horizontale loyaliteit ontstaat uit wederzijdse keuze voor samenwerking en kent in familiebedrijven een extra dimensie: loyaliteit aan de familiecultuur. Bij een generatiewissel kan dit botsen omdat medewerkers die al jarenlang in dienst zijn trouw voelen aan de "oude" normen. Zij ervaren spanningen als de "nieuwe" koers afwijkt. 
• Verworven loyaliteit groet door gunsten en wederkerigheid en kaan positief werken, maar ook schaduwzijden hebben wanneer voorkeursbehandelingen of oneerlijke voordelen ontstaan. 

Familiebedrijven draaien vaak op vertrouwen en loyaliteit speelt hierin een grote rol. Niet alleen tussen familieleden, maar ook richting de werknemers die werkzaam zijn in verantwoordelijkheidsgevoel: er wordt vaak veel gewerkt en gesprekken over het familiebedrijf lopen tot aan de keukentafel door. 

Waarom is loyaliteit belangrijk?

In familiebedrijven worden medewerkers al snel als familie gezien. Dat creëert een sterke emotionele band en bovengemiddelde loyaliteit. Deze loyaliteit wordt regelmatig beloond met ontwikkel kansen en uitdagende functies, wat de continuïteit en het succes van veel familiebedrijven mede verklaart. Medewerkers voelen zich onderdeel van het geheel, niet als pion in het bedrijf. Dit biedt de opvolger een sterke basis om op voort te bouwen. 

Diezelfde loyaliteit wordt echter een risico wanneer het verandering of kritische reflectie in de weg staat. 

De valkuilen van loyaliteit

Diezelfde loyaliteit kent ook een schaduwzijde die een nieuwe generatie al snel tegenkomt:

• Niet-functionerende familieleden en werknemers blijven (te) lang op hun plek.
•  Conflicten worden vermeden om de sfeer goed te houden.
• Werknemers blijven hangen in oude patronen. 
• Noodzakelijke innovaties worden uitgesteld.
• Ideeën van de nieuwe generatie kunnen worden gezien als 'ontrouw aan het verleden'. 

Daarnaast kan een te sterke of ongenuanceerde loyaliteit kan leiden tot blinde vlekken waarin problemen worden gemeden, talent niet doorstroomt en noodzakelijke vernieuwingen niet van de grond komen. Dit maakt het voor de nieuwe generatie lastig om hun eigen koers te bepalen. 

Rolconflicten en loyaliteit

De kracht van het familiebedrijf is de wisselwerking tussen familie en bedrijf. Dit zorgt echter voor de nodige spanningen en conflicten, zoals rolconflicten. Rolconflicten komen in familiebedrijven vaak voor omdat familie, eigendom en bedrijf voortdurend met elkaar te maken hebben. Wanneer rollen niet duidelijk zijn of door elkaar gaan, ontstaat er spanning. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij rolverwarring, wanneer iemand taken oppakt die bij een ander horen, of bij rolonduidelijkheid, waarbij niet helder is vanuit welke rol iemand handelt.

Loyaliteit speelt hierin een grote rol. Medewerkers en familieleden voelen zich vaak zo betrokken dat zij hun eigen grenzen overschrijden. Het beste is om hier juist over in gesprek te gaan en duidelijkheid te krijgen over de verschillende rollen en de taken die erbij komen kijken. 

Wat is het gevaar van te loyale medewerkers? 

Loyale medewerkers zijn goud waard, maar te loyale werknemers:

• Voelen dat ze altijd beschikbaar moeten zijn.
• Durven geen grenzen aan te geven.
• Zeggen minder snel wat ze écht denken.
• Raken sneller overbelast.
• Kunnen vertrekken omdat ze geen ruimte krijgen voor hun eigen ontwikkeling. 

De nieuwe generatie loopt het risico om deze patronen ongemerkt over te nemen. Heldere afspraken, expliciete verwachtingen en open gesprekken zijn daarom noodzakelijk om een gezonde loyaliteit te behouden. 

Loyaliteit en bedrijfsopvolging

Juist bij bedrijfsopvolging krijgt loyaliteit een andere lading. De vraag is dan niet alleen wie het bedrijf overneemt, maar ook wat loyaal zijn eigenlijk betekent. Wanneer een zoon of dochter ervoor kiest het familiebedrijf niet voort te zetten, kan dat voelen als een breuk met wat generaties lang is opgebouwd. Toch vraagt loyaliteit in zo'n situatie iets anders van de huidige eigenaar: niet vasthouden, maar ruimte geven. Loyaliteit aan je kind betekent dan het respecteren van diens eigen keuzes, ook als die afwijken van de familietraditie. 

Voor de nieuwe generatie die wél het stokje overneemt, ligt het vaak anders. Zij hebben al vroeg een sterke loyaliteit ontwikkeld aan het bedrijf, aan medewerkers en aan het verleden. Die loyaliteit geeft betrokkenheid en verantwoordelijkheid, maar kan het ook lastig maken om grenzen te stellen of een eigen koers te varen. Een gezonde bedrijfsopvolging ontstaat wanneer loyaliteit bespreekbaar is, wederzijds blijft en ruimte laat voor zowel continuïteit als persoonlijke ontwikkeling. 

Benieuwd hoe equimerio^®  jouw familiebedrijf kan ondersteunen bij het bedrijfsopvolging?